Średzka Kolej Wąskotorowa

Jedną z wielu atrakcji Zaniemyśla jest wąskotorowa kolejka, kursująca od niemal stu lat na linii Środa Wielkopolska - Zaniemyśl Wąskotorówka rozwija prędkość ok. 25 km/godz., a całą trasę od stacji Środa Miasto do Zaniemyśla pokonuje w ciągu 45 minut.

Niewielu dzisiaj wie, iż jest to jedyny zachowany odcinek średzkiej powiatowej wąskotorowej kolei dojazdowej. I zanim wsiądziemy do kolejki wpisanej 12 czerwca 1995 roku w rejestr zabytków, warto przypomnieć historię jej powstania. Kolejki wąskotorowe były tanim środkiem lokomocji i mimo, że początkowo miały służyć wyłącznie do przewozu płodów rolnych, wkrótce okazały się również doskonałym środkiem komunikacji pasażerskiej. Pierwsza wąskotorowa linia kolejowa w Wielkopolsce powstała w roku 1886 i połączyła Opalenicę z Lwówkiem. Budowę średzkiej powiatowej wąskotorowej kolei dojazdowej rozpoczęto w roku 1902 i zawdzięczamy ją właściwie średzkiej cukrowni, uruchomionej w 1881 r. Początek wąskotorówki stanowiła normalnotorowa linia łącząca Główną (obecnie dzielnica Poznania ze stacją Poznań Wschód) z Kobyłem Polem, długości 5,2 km. Linia wąskotorowa Kobylepole - Środa Wikp. o rozstawie torów 1000 mm i długości 44,6 km połączyła stacyjki (w kolejności od Koby1egopola ): Szczepankowo, Spławie, Żemiki, Tulce, Komomiki Średzkie, Nagradowice, Krerowo, Markowice, Staniszewo, Pławce, Zdziechowice, Babin, Dębicz, Ulejno, Polażejewo, Rumiejki, Chudzice, Szlachcin, Pierzchno, Olszewo. Nieco później powstały krótkie odcinki boczne: Tulce - Kruszewnia. Krerowo - Czerlejno i Krerowo - Kleszczewo. Odcinek Środa Wikp. - Zaniemyś1, długości 14 km oddano do eksploatacji l maja 1910 roku i połączył on miejscowości: Słupię Wielką, Annopole, Płaczki, Śnieciska i Polwicę. Powstały także boczne odcinki do Jaszkowa przez Żabikowo oraz z Połażejewa do Mystek. W roku 1925 powstała linia Annopole - Chwałkowo - Czarnotki, a w dwa lata później Chwałkowo -Brodowo. W transporcie na tych liniach dominował oczywiście burak cukrowy, jednak dla wielu mieszkańców okolic, przez które przebiegały tory wąskotorówki, był to właściwie jedyny środek lokomocji. W czasie II wojny światowej linia średzka nie uległa zniszczeniu i ponownie została uruchomiona już 4 lutego 1945 roku. Z dniem l lipca 1949 roku kolejkę Średzką upaństwowiono i przez kolejne lata funkcjonowała w ramach Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Poznaniu (później Zachodniej DOKP). W roku 1952 zdecydowano o zmianie rozstawu torowiska z 1000 mm na 750 mm. Niestety, w roku 1968 zlikwidowano ruch osobowy pomiędzy Kobylempolem a Środą Wlkp., a do roku 1973 rozebrano linie boczne, m.in. do Brodowa, Czamotek i Mystek. I tak z dawnej średzkiej powiatowej wąskotorowej kolei dojazdowej pozostał jedynie odcinek Środa Wlkp. - Zaniemysl, który eksploatowany jest w ruchu osobowym i turystycznym. Przewozy towarowe z braku odbiorców praktycznie zostały zaniechane. Obok pozostających cały czas w ruchu parowozów Px48 wprowadzono wagon motorowy MBX.

Kolejka wąskotorowa, nazywana popularnie "ciuchcią", jest jedną z atrakcji Zaniemyśla. Wąskotorówka rozwija prędkość ok. 25 km/ godz., a całą trasę od stacji Środa Miasto do Zaniemyśla pokonuje w ciągu 45 minut. Najciekawszy jest odcinek tuż za stacyjką Środa, bowiem kolejka bardzo wolno pnie się w górę na wiadukt nad torami kolejowymi Poznań - Katowice, a kilkaset metrów dalej trzeba pomocy konduktora, by kolejka mogła przekroczyć ruchliwą szosę katowicką. Wychodzi on wówczas na szosę i zatrzymuje charakterystycznym "lizakiem" nieraz długie sznury samochodów.

Strona Średzkiej Kolei Powiatowej